W zmaganiach o wieczność. Wybrane teksty z "Moraliów" św. Grzegorza Wielkiego

"W zmaganiach o wieczność" jest antologią Moraliów św. Grzegorza Wielkiego. To wybór fragmentów z siedmiotomowej edycji wydanej w latach 2006–2016 w serii Źródła Monastyczne.

Wstęp i wybór: Leon Nieścior OMI, redaktor naukowy całej pełnej edycji. Tom grupuje fragmenty w 17 obszarów tematycznych: od Boga, przez Chrystusa, modlitwę, ascezę, pokusy, aż po wieczność.

Co antologia obejmuje

Tłumacze pełnego wydania (T. Fabiszak, A. Strzelecka, R. Wójcik, K. Nastał, L. Gładyszewski, A. Wójcik, E. Buszewicz, S. Naskręt, A. Wilczyński) przeszli przez 35 ksiąg Komentarza do Księgi Hioba. Z tego materiału Leon Nieścior, jak sam tłumaczy w przedmowie, wybrał fragmenty z "głębokich dolin": miejsc, w których Grzegorz odchodzi od literalnej egzegezy ku własnym rozważaniom. Antologia zawiera duchowo-moralne wnioski Grzegorza, pomijając aparat egzegetyczny pełnego komentarza.

To istotna decyzja redakcyjna. Sam Grzegorz porównywał komentatora Pisma do rzeki: powinien wchodzić w doliny, kiedy je napotka, i wracać do nurtu wykładu. Te krótkie traktaty wewnątrz komentarza biblijnego, często samoistne całości teologiczne, są właśnie treścią tej antologii.

Komu książka będzie służyć

Nieścior we wstępie określa adresata: czytelnika spoza kręgu naukowego, zainteresowanego nauką Ojców Kościoła, dla którego siedmiotomowa seria byłaby zbyt obszerna. Antologia trafia do trzech kręgów.

Patrolog i student teologii znajdzie reprezentatywny przekrój myśli Grzegorza z pełnym aparatem referencyjnym. Każdy fragment ma sygnaturę księgi, paragrafu, tomu ŹrMon i strony, więc można od antologii zacząć i wracać do pełnej edycji w razie potrzeby.

Świecki w formacji duchowej (oblat, członek wspólnoty świeckiej zakonu, czytelnik patrystyki) dostaje dostęp do Grzegorza bez konieczności mierzenia się z 35 księgami i alegoryczną egzegezą każdego wersetu Hioba. Krótkie fragmenty nadają się do lectio czy codziennej medytacji.

Kapłan i osoba konsekrowana znajdzie tu materiał do refleksji nad konkretnymi obszarami życia duchowego dzięki układowi tematycznemu (Modlitwa, Asceza, Pokuta, Pokusy, Władza, Cnoty). Tom funkcjonuje jako kompendium do wracania.

Moralia jako gatunek

Grzegorz w Komentarzu do Księgi Hioba szukał trzech sensów Pisma: historycznego, typologicznego i moralnego. Stworzył termin allegorica moralitas — alegoryczna lektura prowadząca do wniosków moralnych. Współczesna egzegeza biblijna idzie inną drogą. To, co dziś trzyma czytelnika Moraliów, znajduje się właśnie w owych "głębokich dolinach", gdzie Grzegorz schodzi z głównego nurtu komentarza i mówi o Bogu, o pokusach, o niewoli, o sumieniu.

Co widzimy między okładkami

Każdy fragment opatrzony jest precyzyjną sygnaturą (np. "X,IX,14–15, ŹrMon 41, s. 368–369"). Daje to czytelnikowi natychmiastowy odsyłacz do pełnej wersji u Tynieckich Benedyktynów. Tytuły rozdziałów są tematyczne. Ułatwia to korzystanie selektywne; można otworzyć tom na rozdziale "Pokusy" i czytać niezależnie od reszty. Spis treści 17 obszarów (Bóg, Chrystus, Duchy, Człowiek, Kościół, Ekonomia, Słowo, Modlitwa, Asceza, Uczynki, Cnoty, Władza, Pokusy, Niewola, Grzechy, Pokuta, Wieczność) pozwala traktować tom jako kompendium duchowe do wielokrotnego sięgania.

Sklep e-religijne.pl od 2009 roku prowadzi stałą sprzedaż serii Źródła Monastyczne i innych publikacji Tyńca — antologię Grzegorza wprowadziliśmy do oferty zaraz po premierze.

Co warto wiedzieć

Czy do lektury konieczna jest znajomość Księgi Hioba? 

Nie. Wybrane fragmenty mają charakter krótkich rozważań tematycznych. Grzegorz odchodzi od komentowanego wersetu i mówi o sprawach uniwersalnych. Wystarczy podstawowa orientacja biblijna.

Czym ta antologia różni się od pełnego wydania ŹrMon? 

Pełne wydanie to siedem tomów (ŹrMon 39, 41, 44, 63, 75, 77, 78) zawierających komentarz wers po wersie do całej Księgi Hioba, z pełną alegoryczną egzegezą. Antologia zawiera tylko duchowo-moralne wnioski Grzegorza, ułożone tematycznie.

Co oznacza "Imprimi potest" zamiast "Imprimatur"? 

Imprimi potest to wewnętrzna zgoda Opactwa Benedyktynów na wydanie tomu we własnym wydawnictwie. Nie jest to imprimatur diecezjalny ani nihil obstat. Przy tomie patrologicznym (przekład tekstu Ojca Kościoła z VI wieku) takie zatwierdzenie kościelne nie jest wymagane.

Skąd nazwa "antologia"? 

Nieścior w przedmowie wyjaśnia etymologię: greckie ἀνθολογία oznacza dosłownie "zebrane kwiaty". Tom jest naręczem fragmentów, którym redaktor przypisał własne tytuły, by ułatwić wgląd w podejmowane przez Grzegorza tematy.

Uczciwa uwaga

Mimo że to wybór z siedmiu tomów, sam tom obejmuje pełen aparat teologiczny Grzegorza Wielkiego. To nie jest lektura wieczorna do szybkiego przerobienia. Najlepsze efekty daje czytanie powolne, jednego–dwóch fragmentów dziennie, z marginesem na odniesienie do własnego życia duchowego.