Biblia Aramejska. Tom 5: Księga Powtórzonego Prawa – Targum Neofiti 1, wydanie popularne – ks. prof. Marek Parchem

Jak Księgę Powtórzonego Prawa rozumieli i objaśniali jej dawni aramejskojęzyczni odbiorcy? Piąty tom serii „Biblia Aramejska” udostępnia polski przekład Targumu Neofiti 1 – starożytnego aramejskiego tłumaczenia i interpretacyjnego rozwinięcia tekstu biblijnego.

Przekładu i opracowania dokonał ks. prof. dr hab. Marek Parchem, biblista specjalizujący się między innymi w biblijnym języku aramejskim, targumach i literaturze okresu Drugiej Świątyni.

Publikacja ma charakter wydania popularnego i podręcznego. Jest przeznaczona dla osób, które chcą czytać Targum Neofiti 1 po polsku, bez konieczności pracy z aramejskim tekstem źródłowym oraz rozbudowanym aparatem krytycznym obecnym w wydaniu naukowym.

Co zawiera Biblia Aramejska – tom 5?

• polski przekład Targumu Neofiti 1 do Księgi Powtórzonego Prawa;
• opracowanie przygotowane przez specjalistę w zakresie biblistyki i języka aramejskiego;
• starożytną żydowską interpretację praw, mów i pouczeń przypisywanych Mojżeszowi;
• objaśnienia ukazujące sposób, w jaki targum rozwija i aktualizuje tekst hebrajski;
• ważne motywy teologiczne dotyczące przymierza, posłuszeństwa, prorockiej misji Mojżesza i relacji Boga z Izraelem;
• podręczny format 14,5 × 20 cm i miękką oprawę ułatwiające regularną lekturę.

Czym jest Targum Neofiti 1?

Targumy są aramejskimi przekładami ksiąg Biblii Hebrajskiej, w których tłumaczeniu towarzyszą objaśnienia, parafrazy i interpretacyjne rozwinięcia tekstu. Powstawały w środowisku żydowskim i pomagały słuchaczom rozumieć hebrajskie księgi święte w czasie, gdy językiem powszechnie używanym stał się aramejski.

Targum nie zawsze oddaje tekst słowo w słowo. Może dopowiadać okoliczności wydarzeń, wyjaśniać trudne sformułowania, rozwijać znaczenie przepisów albo wskazywać ich zastosowanie w życiu wspólnoty. Dzięki temu Targum Neofiti 1 jest ważnym świadectwem historii interpretacji Tory oraz religijnego sposobu myślenia rozwijanego w tradycji żydowskiej.

Księga Powtórzonego Prawa w tradycji targumicznej

Księga Powtórzonego Prawa przedstawia mowy Mojżesza kierowane do Izraela przed wejściem do Ziemi Obiecanej. Powraca w nich temat przymierza, wierności Bożym przykazaniom, odpowiedzialności wspólnoty oraz pamięci o działaniu Boga.

W targumicznej interpretacji szczególnego znaczenia nabiera postać Mojżesza jako pośrednika między Bogiem a Izraelem i jako proroka. Tekst podejmuje również zapowiedź przyszłego proroka, który objawi ludowi Bożą wolę. W Nowym Testamencie motyw ten jest odnoszony do Jezusa Chrystusa, przedstawianego jako nowy Mojżesz.

Lektura tomu pozwala zobaczyć, w których miejscach aramejski tłumacz zachowuje sens tekstu hebrajskiego, a gdzie rozwija go zgodnie z tradycją interpretacyjną swojej wspólnoty. Publikacja może dzięki temu uzupełniać lekturę katolickiego przekładu Biblii, ale go nie zastępuje.

Wydanie popularne czy naukowe – które wybrać?

Wydanie popularne jest odpowiednie dla czytelnika zainteresowanego polskim przekładem targumu, jego teologią i znaczeniem dla historii interpretacji Biblii. Ma 276 stron, miękką oprawę i mniejszy format.

Wydanie naukowe liczy 484 strony i zostało przygotowane do specjalistycznej pracy filologicznej. Zawiera tekst aramejski, polski przekład, aparat krytyczny i przypisy. Będzie właściwsze dla biblistów, filologów, badaczy judaizmu oraz osób pracujących bezpośrednio z językiem aramejskim.

O autorze przekładu i opracowania

Ks. prof. dr hab. Marek Parchem jest profesorem Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz kierownikiem Katedry Filologii, Historii Biblijnej i Literatury Międzytestamentalnej. Jego badania obejmują egzegezę Starego Testamentu, biblijny język aramejski, targumy, zwoje z Qumran, apokryfy oraz literaturę judaizmu okresu Drugiej Świątyni.

Jest autorem monografii i artykułów naukowych poświęconych Biblii oraz literaturze międzytestamentalnej, a także członkiem Stowarzyszenia Biblistów Polskich, Society of Biblical Literature i The Catholic Biblical Association of America. Jego kompetencje filologiczne i historyczne mają bezpośredni związek z tematyką prezentowanego tomu.

Dla kogo jest ta książka?

• dla czytelników zainteresowanych Biblią Aramejską i historią interpretacji Pisma Świętego;
• dla księży, katechetów i osób prowadzących spotkania biblijne;
• dla studentów teologii, biblistyki, judaistyki i historii starożytnej;
• dla osób badających żydowskie tło Nowego Testamentu;
• dla czytelników chcących porównywać tekst biblijny z jego targumicznym rozwinięciem;
• dla posiadaczy wcześniejszych popularnych tomów serii „Biblia Aramejska”.

Najczęstsze pytania

Czy jest to zwykły przekład Księgi Powtórzonego Prawa?

Nie. Książka zawiera polski przekład Targumu Neofiti 1, czyli aramejskiego tłumaczenia i interpretacyjnego rozwinięcia hebrajskiej Księgi Powtórzonego Prawa.

Czy trzeba znać język aramejski?

Nie. Wydanie popularne przygotowano dla czytelników korzystających z tekstu polskiego. Znajomość aramejskiego nie jest wymagana.

Czym wydanie popularne różni się od naukowego?

Wydanie naukowe zawiera tekst aramejski, przekład, aparat krytyczny i szczegółowe przypisy. Wydanie popularne koncentruje się na udostępnieniu polskiego przekładu w poręcznej formie.

Czy książka zawiera całą Biblię Aramejską?

Nie. Jest to piąty tom serii, obejmujący Targum Neofiti 1 do Księgi Powtórzonego Prawa.

Czy tom można czytać bez wcześniejszych części serii?

Tak. Publikacja dotyczy jednej księgi i może być czytana samodzielnie. Wcześniejsze tomy pozwalają natomiast poznać targumiczną interpretację pozostałych ksiąg Pięcioksięgu.

Czy książka zastępuje katolicki przekład Pisma Świętego?

Nie. Targum Neofiti 1 jest źródłem do poznawania aramejskiej tradycji przekładu i interpretacji Biblii Hebrajskiej. Najlepiej czytać go równolegle z wybranym katolickim przekładem Pisma Świętego.