Modlitwa serca. Tradycja kontemplacyjna chrześcijańskiego WschoduGeorge - A. Maloney SJ

Modlitwa serca George'a A. Maloneya SJ uczy hezychazmu, wschodniochrześcijańskiej drogi nieustannej modlitwy, w ośmiu rozdziałach: od ucieczki ojców pustyni w milczenie po przemieniające światło z góry Tabor.

Wykład opiera się na Filokaliach, pismach mistrzów modlitwy z IV–XV wieku, i jest udokumentowany 211 przypisami źródłowymi. Adresat jest precyzyjny: Maloney pisał dla tych, którzy przeszli już modlitwę myślną i stawiają pierwsze kroki w kontemplacji.

Hezychazm i modlitwa Jezusowa: treść książki

Każdy rozdział biegnie tym samym torem: najpierw nauka wschodnich ojców, potem oddzielenie kulturowego bagażu epoki od ziarna prawdy, na końcu zastosowanie w życiu człowieka, który ma pracę, rodzinę i pełny kalendarz. Maloney prowadzi przez milczącą samotność, modlitwę w sercu, walkę duchową z myślami i przez modlitwę Jezusową, w której wschodni mnisi widzieli wypełnienie Pawłowego wezwania „nieustannie się módlcie" (1 Tes 5,17).

Pierwsi chrześcijanie Wschodu odkrywali, pisze Maloney, że „Jezus jest większy od doktryny". Imię wzywane z wiarą wprowadza w obecność Tego, kto je nosi. Książka pokazuje, jak ta intuicja dojrzewała od pustyń Egiptu, przez Synaj i Athos, po rosyjskich starców.

Punktem dojścia jest scena z rozdziału ósmego: zimowy las pod Sarowem, w którym Mikołaj Motowiłow patrzy na twarz św. Serafina jaśniejącą jak słońce w południe. Cała książka zmierza do tego punktu.

Jezuita, który znał Wschód z pierwszej ręki

Maloney (1924–2005) przyjął święcenia w rycie bizantyjskim, w 1962 roku obronił w Rzymie doktorat z teologii wschodniej, a na Fordham University założył Instytut Jana XXIII i wykładał tam teologię Kościołów wschodnich. Od 1965 roku wydawał ekumeniczne pismo „Diakonia". Szukając źródeł hezychazmu, spędził długi czas na górze Athos. Napisał ponad 80 książek. Wschód tłumaczy nam więc ktoś, kto zna go od środka.

Praktyka: jak modlić się sercem na co dzień

Rdzeniem praktyki jest krótkie wezwanie imienia Jezus, synchronizowane z oddechem i powtarzane dniem i nocą. Maloney podaje zasady korzystania z technik psychosomatycznych i stawia im wyraźne granice: technika ma służyć spotkaniu z żywym Bogiem, a w głębszej praktyce potrzebny jest kierownik duchowy. Ostrzega przed szukaniem wizji i niezwykłych doznań, bo ojcowie hezychazmu kazali od nich uciekać.

Dla kogo jest Modlitwa serca

• Dla modlących się, którym dotychczasowe rozmyślanie zrobiło się za ciasne i którzy czują pociąg do modlitwy prostszej i cichszej.
• Dla czytelników Filokalii, którym przyda się przewodnik po tych tekstach.
• I dla osób zaciekawionych medytacją Wschodu, szukających tej głębi na gruncie wiary chrześcijańskiej.

Maloney pisze wprost, że odpowiada na pytanie słyszane w całej Ameryce: gdzie znaleźć kierownictwo duchowe, gdy zaczyna się kontemplacja.

Co zauważyliśmy w środku

Rozdział siódmy jako jedyny łamie stały układ książki: Maloney przerywa wykład, żeby ostrzec czytelników eksperymentujących z technikami zen i medytacji transcendentalnej, zanim pójdą dalej. Aparat źródłowy jest poważniejszy, niż sugeruje przystępny język: 211 przypisów i bibliografia licząca blisko 170 pozycji, od ojców pustyni po Grzegorza Palamasa.

Dedykacja zdradza adresata: autor poświęcił książkę trojgu świeckim przyjaciołom, którzy żyją modlitwą serca pośród zwykłych, zapełnionych obowiązkami dni.

Co warto wiedzieć

Czym jest modlitwa Jezusowa, której uczy Maloney?

Modlitwa Jezusowa to krótkie wezwanie imienia Jezus, najczęściej w formule „Panie, Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną, grzesznikiem", powtarzane w ciągu dnia, często w rytmie oddechu. Wyrosła z duchowości ojców pustyni i hezychazmu. W książce Maloneya poświęcony jest jej cały rozdział szósty: od biblijnej czci dla imienia Bożego po praktykę współczesną.

Czy Modlitwa serca nadaje się dla początkujących?

Maloney zastrzega we wprowadzeniu, że pisze dla osób, które przeszły już modlitwę dyskursywną i zaczynają kontemplację. Jeśli dopiero układasz codzienny rytm modlitwy, więcej da ci najpierw prosty modlitewnik lub rozważanie Ewangelii. Po tę książkę sięgnij, gdy poczujesz pociąg do modlitwy prostszej i cichszej niż rozmyślanie.

Czy do modlitwy Jezusowej potrzebna jest czotka?

Nie jest konieczna, ale pomaga. Czotka, pleciony sznur modlitewny chrześcijańskiego Wschodu, podtrzymuje rytm wezwań i zajmuje dłonie, gdy umysł schodzi do serca. 

Czym modlitwa serca różni się od medytacji zen lub transcendentalnej?

Maloney widzi różnicę w celu: medytacje Wschodu zmierzają do stanu świadomości, a modlitwa serca do osobowego spotkania z Trójcą zamieszkującą człowieka. Poświęca temu rozdział siódmy i przestrzega przed przenoszeniem technik zen, jogi czy medytacji transcendentalnej wprost do modlitwy chrześcijańskiej. Technika bywa pomocna, rozstrzygają wiara i miłość.

Literaturę duchowości chrześcijańskiego Wschodu prowadzimy w e-religijne.pl od 2009 roku, a fraza „czotka do modlitwy jezusowej" od miesięcy należy do najczęstszych dróg, którymi czytelnicy do nas trafiają. Zastrzeżenie za samym autorem: najwięcej wyniesie z tej lektury czytelnik, który ma już za sobą pierwsze lata regularnej modlitwy. Maloney zaczyna od Pawłowego „Zbudź się, o śpiący" (Ef 5,14). Reszta książki uczy, jak nie zasnąć z powrotem.