Budowanie relacji w towarzyszeniu duchowym - Bogusław Szpakowski SAC - Szkoła kierownictwa duchowego (CD-MP3)

Prowadzący celowo mówi „towarzyszenie duchowe", nie „kierownictwo" — bo kierownik bywa rozumiany jak ktoś z kierownicą w ręku, który wie lepiej, dokąd cię prowadzić.

Budowanie relacji w towarzyszeniu duchowym to sześć konferencji ks. dr. Bogusława Szpakowskiego SAC: etyka i certyfikowanego psychoterapeuty, od około 25 lat związanego z Centrum Formacji Duchowej salwatorianów w Krakowie. 4 godziny 7 minut o tym, jak zbudować relację, która prowadzi do Boga i ku samodzielności, a nie do uzależnienia. Kluczem jest jedno słowo: relacja.

Jak mówi autor, towarzyszenie duchowe to „relacja dwóch osób, które wspólnie wzrastają w wierze"; idą „obok", nie „nad".

Sześć konferencji

Sesja jest nagrana w całości, z żywej edycji Szkoły Kierownictwa Duchowego, i prowadzi od fundamentów relacji aż po jej ewaluację:

• Towarzyszenie duchowe jako relacja międzyosobowa — czym jest, a czym nie jest (nie spowiedź, nie psychoterapia, nie interwencja kryzysowa)
• Postawy warunkujące budowanie relacji — zaufanie i dyskrecja, uważność, empatia, pokora umysłu, metoda małych kroków
• Komunikacja wspierająca proces — aktywne i empatyczne słuchanie, pytania otwarte, nazywanie uczuć, rola milczenia
• Nadużycia w towarzyszeniu duchowym — trzy sfery zagrożeń, mechanizmy zależności, jak je u siebie i u innych rozpoznać
• Koszty emocjonalne i duchowe relacji — zmęczenie słuchaniem, wtórna traumatyzacja, granice, potrzeba superwizji
• Ewaluacja procesu — owoce Ducha jako kryterium, pytania sprawdzające, „trzeźwe myślenie" nad posługą

Dla kogo

Dla dwóch osób po dwóch stronach tej samej relacji. Jeśli myślisz o tym, by rozpocząć towarzyszenie duchowe i nie wiesz, jak to wygląda, usłyszysz rzeczy konkretne: spotkania zwykle raz w miesiącu po 45–60 minut, relacja na ustalony czas, która ma zmierzać ku Twojej samodzielności, a nie przywiązać Cię do przewodnika.

Jeśli jesteś kapłanem, osobą zakonną albo świeckim, który sam może towarzyszyć, dostajesz warsztat: gdzie kończą się Twoje kompetencje i zaczyna terapia, jak nie zbudować zależności i jak zadbać o siebie, żeby się nie wypalić.

Czego nie usłyszysz w innych nagraniach o kierownictwie

Największa wartość tej sesji to spojrzenie psychoterapeuty na to, co w relacji duchowej może pójść źle. Szpakowski nazywa po imieniu „części", które potrafią przejąć towarzysza: wewnętrznego dominatora (za prof. Kępińskim: „libido dominandi"), besserwissera, syndrom zbawiciela, naprawiacza, wyrocznię i „drapieżnika" w owczej skórze, który „bombarduje miłością".

Pokazuje mechanizm uzależnienia na obrazie „faceta z pizzą i cukierkami", odróżnia język symboliczny od realnego („ojciec duchowny nie jest realnie twoim ojcem") i wprost mówi, że nadużyciem jest zastępowanie czyjegoś sumienia i wchodzenie w rolę pośrednika: „ja wiem, czego chce od ciebie Bóg". To rzadko słyszany, uczciwy głos w temacie, który dziś w Kościele boli najbardziej.

Co słychać na nagraniu

To zapis żywej sesji, z wprowadzeniem gospodarza i chwilami ciszy między konferencjami. Autor uczy przez przykłady z życia: opowiada o ćwiczeniach ignacjańskich u o. Mieczysława Bednarza SJ, o kobiecie, która „zdradzała męża dla Boga", i o studentce, której ksiądz zaczął zwierzać się ze swoich trudności, aż doszło do zamiany ról. Odwołuje się do dokumentów Synodu o synodalności, adhortacji papieża Franciszka i św. Ignacego, ale mówi językiem prostym, ciepłym, bez żargonu.

Co warto wiedzieć

Czym towarzyszenie duchowe różni się od spowiedzi i od terapii?

To relacja wzrostu w wierze, nie sakrament i nie leczenie. Trudne emocje czy zranienia mogą się w niej pojawić, ale, jak podkreśla autor, nie „pracuje się" na nich jak w psychoterapii; mają się stać „miejscem modlitwy i kontaktu z Bogiem". Gdy problem przekracza możliwości towarzyszenia, właściwe jest skierowanie na terapię. Ta granica jest w nagraniu postawiona wyjątkowo jasno, bo prowadzący jest zarazem certyfikowanym psychoterapeutą.

Jak często i jak długo trwają spotkania?

Zwykle raz w miesiącu, po 45–60 minut, w stałych terminach, które dają poczucie bezpieczeństwa. Relacja jest czasowa (ustala się, na jaki okres) i „ma zmierzać ku samodzielności", a nie utrwalać zależność. Między spotkaniami nie prowadzi się prywatnej korespondencji, żeby chronić jakość relacji.

Czy trzeba być duchownym, żeby towarzyszyć innym?

Nie. Autor przypomina za papieżem Franciszkiem, że posługa towarzyszenia nie jest zarezerwowana dla księży; mogą ją pełnić także osoby świeckie, siostry i zakonnicy, pod warunkiem przygotowania. Sesja jest właśnie takim przygotowaniem: pokazuje postawy, komunikację, granice i sposób dbania o siebie.

Po czym poznać nadużycie w relacji duchowej?

Po utracie autonomii i narastającej zależności, po mieszaniu ról, po zastępowaniu sumienia i po zdaniach typu „ja wiem, czego chce od ciebie Bóg". Franciszek wskazuje trzy sfery zagrożeń: sumienia, władzy i sfery seksualnej. Konferencja o nadużyciach jest pomyślana jak „szczepienie ochronne": nie po to, by budzić lęk, ale by wzmocnić czujność.

Kim jest prowadzący?

Ks. dr Bogusław Szpakowski SAC, pallotyn, etyk po KUL i certyfikowany psychoterapeuta, od około 25 lat wykładowca i rekolekcjonista Centrum Formacji Duchowej salwatorianów, współtwórca Szkoły Wychowawców Seminaryjnych. Łączy teologię z warsztatem psychologicznym, co słychać w każdej konferencji.

e-religijne.pl prowadzimy od 2009 roku i mamy w ofercie kolejne nagrania Szkoły Kierownictwa Duchowego, więc łatwo dobrać całość do własnej formacji. Jedno uczciwe zastrzeżenie: to nagrana sesja formacyjna, mocno adresowana także do tych, którzy sami mają towarzyszyć — nie jest to poradnik krok po kroku „jak znaleźć sobie kierownika duchowego". Jej siłą jest jakość samej relacji: jak ją budować i jak w niej nie zaszkodzić.