Homilie do Księgi Psalmów cz. 2 Psalmy 42.44-50 - św. Jan Chryzostom (Biblia Ojców tom 12)

Dwunasty tom Biblii Ojców to homilie św. Jana Chryzostoma do Psalmów 42 oraz 44–50, przełożone z greki przez ks. Antoniego Paciorka. Przeskok z 42 na 44 nie jest przeoczeniem składu: tłumacz zaznacza w przypisie, że nie wszystkie Chryzostomowe homilie do psalmów zostały przekazane do naszych czasów.

Zostaje osiem psalmów objaśnianych z ambony, przed konkretnym zgromadzeniem, z całą swadą i całą ostrością antiocheńskiego kaznodziei.

Jerozolima jako temat wprowadzenia

Wprowadzenie ks. Antoniego Paciorka nosi tytuł „Jerozolima w homiliach do Księgi Psalmów św. Jana Chryzostoma" i prowadzi przez cztery kroki: Jerozolima miejscem objawiania się mocy Boga, Jerozolima i kult, Jerozolima bez przyszłości?, wreszcie Jeruzalem w chrześcijańskiej teraźniejszości i przyszłości.

Wybór tematu ma podstawę w samym tomie: to homilia do Psalmu 48 (47) pozwala Janowi pokazać znaczenie świętego miasta. Napięcie widać od pierwszych stron. Chryzostom mówi w wyraźnej opozycji wobec współczesnego mu judaizmu, a równocześnie nigdy nie zapomina o bliskości Boga wobec Izraela i o jego przywilejach. Wylicza dwa dobrodziejstwa: zwycięstwa nad wrogami i odbudowę miasta po powrocie z niewoli babilońskiej. Potem przychodzi zwrot. Zburzenie Jerozolimy Jan czyta jako element Bożej pedagogii, a znaczenie miasta przesuwa ku sensowi anagogicznemu: Syjon jest figurą Kościoła (Hbr 12, 22), tęsknota wygnańców za Jerozolimą staje się wzorem tęsknoty chrześcijanina za Jeruzalem niebieskim. 

Schemat homilii przed tekstem kazania

Każdą homilię poprzedza „Schemat homilii" — rozpisana na punkty zawartość, numerowana tak samo jak sekcje samego kazania. Przy Psalmie 42 (41) czytamy: dlaczego śpiewamy psalmy (1), psalmy zamiast rozpasanych śpiewów na ucztach (2), śpiew psalmów sprowadza błogosławieństwo (3), przypominają o dobroci Boga (4), wzywają do wielbienia Boga (5), motywy miłowania Boga (6–7). Przy Psalmie 44 (43) punktem wyjścia są Machabeusze, a dalej idą pożytki ze znajomości przeszłych czasów, prawdziwe ubóstwo i Boże prowadzenie w dziejach. Kto szuka materiału do jednego wątku, trafia do niego bez czytania całości.

Homilie Ojców Kościoła obok współczesnych komentarzy do Pisma Świętego

Komentarze do Pisma Świętego pisane dzisiaj pracują aparatem krytycznym: datowanie, redakcja, warstwy tekstu. Chryzostom bierze werset i pyta słuchacza, co z nim zrobi. Objaśniając pierwsze słowa Psalmu 42 (41), prowadzi przez niemowlęta usypiane śpiewem opiekunek, żeglarzy przygotowujących żagle, kobiety przy przędzeniu, wreszcie przez Pawła i Sylasa śpiewających w więzieniu o północy (Dz 16, 25).

Dla kapłana przygotowującego homilię o psalmie to inne paliwo niż komentarz egzegetyczny. Dla prowadzącego lectio divina albo krąg biblijny — warstwa, której nie wyczyta się z przypisu.

Co warto wiedzieć

Czym ta część różni się od pierwszej części Homilii do Księgi Psalmów?

Zakresem psalmów. Część pierwsza obejmuje Psalmy 3–12, ta druga bierze Psalm 42 oraz 44–50. Obie ukazały się w serii Biblia Ojców, w tym samym układzie edytorskim, więc kupowane razem tworzą ciągły blok Chryzostomowej lektury Psałterza.

Dlaczego przy psalmach podane są dwa numery, na przykład Psalm 42 (41)?

Pierwszy numer pochodzi z Biblii hebrajskiej, drugi z Septuaginty i Wulgaty. Ojcowie Kościoła czytali psalmy w numeracji greckiej, dzisiejsze wydania Pisma Świętego idą za hebrajską. Podwójny zapis stosowany jest w całym tomie, także w przypisach, dzięki czemu ten sam tekst odnajdzie się w obu tradycjach bez przeliczania.

Czy homilia do Psalmu 42 na pewno wyszła spod ręki Jana Chryzostoma?

Autentyczność jest na ogół przyjmowana, choć nie bez zastrzeżeń. Ks. Antoni Paciorek odnotowuje w przypisie opinię, że objaśnienie Ps 42 (41) nie należy do zbioru Chryzostomowych homilii do Psalmów, i wskazuje w tej sprawie R.Ch. Hilla („St. John Chrysostom. Commentary on the Psalms", Brookline 1998). Tekst zamieszcza w zbiorze, idąc za wydaniem PG 55, 155–167. W samej homilii pojawia się zresztą wzmianka o wcześniejszej mowie o Melchizedeku, która może wskazywać na inne pochodzenie kazania.

Od którego tomu Biblii Ojców najlepiej zacząć?

Od dowolnego. Wstęp w każdym tomie przybliża inny aspekt postaci antiocheńskiego kaznodziei, więc seria nie wymusza kolejności lektury. Naturalną parą dla tego tomu jest część pierwsza Homilii do Księgi Psalmów; kto pracuje nad listami Pawłowymi, sięgnie po Chryzostomowe homilie do Tesaloniczan albo Kolosan z tej samej serii.

Patrystykę prowadzimy w e-religijne.pl od 2009 roku i kolejne tomy Biblii Ojców zamawiamy w Edycji Świętego Pawła w miarę, jak wychodzą. Jedno zastrzeżenie: Chryzostom objaśnia wybiórczo. Homilia do Psalmu 42 (41) zatrzymuje się właściwie na dwóch pierwszych wersetach, na obrazie jelenia szukającego wody, i tam rozwija cały wywód. Kto potrzebuje ciągłego objaśnienia werset po wersecie, znajdzie je we współczesnym komentarzu; tutaj dostaje kazanie razem z jego wyborami.