Przekroczyć siebie. Trzy ruchy życia duchowego – Henri J. M. Nouwen

Można być otoczonym ludźmi i czuć się samotnym. Można pragnąć bliskości, a jednocześnie bronić się przed drugim człowiekiem. Można też modlić się do Boga, nosząc w sercu obraz, który bardziej budzi lęk, niż prowadzi do zaufania.

Henri J. M. Nouwen znał te napięcia z własnego doświadczenia. W książce „Przekroczyć siebie. Trzy ruchy życia duchowego” zaprasza, by przyjrzeć się im bez udawania, że nie istnieją. Pokazuje drogę prowadzącą ku głębszemu spotkaniu ze sobą, większej otwartości na innych i bardziej osobistej relacji z Bogiem.

To książka o duchowości bliskiej codziennemu życiu: o samotności, potrzebie akceptacji, trudnych spotkaniach, modlitwie i pragnieniu, by nasze życie miało głębszy sens.

Co znaczą trzy ruchy życia duchowego?

Nouwen opisuje życie duchowe jako drogę, na której człowiek stopniowo wychodzi ku trzem rzeczywistościom: ku własnemu wnętrzu, ku drugiemu człowiekowi i ku Bogu. Każdemu z tych spotkań towarzyszy pewne napięcie:

• od osamotnienia do samotności – w relacji ze sobą;
• od wrogości do gościnności – w relacji z innymi;
• od złudzenia do modlitwy – w relacji z Bogiem.

Nie są to trzy zadania do wykonania raz na zawsze. Autor pokazuje raczej proces, który trwa przez całe życie: również człowiek modlący się i otwarty na innych może ponownie doświadczyć osamotnienia, niechęci czy zagubienia. Właśnie od tego, co rzeczywiście przeżywa, może zacząć swoją dalszą drogę.

Od osamotnienia do samotności – czy mogę dobrze czuć się we własnym towarzystwie?

Osamotnienie potrafi boleć nie tylko wtedy, gdy nikogo nie ma obok. Można doświadczać go także pośród rodziny, przyjaciół czy współpracowników – z poczuciem, że nikt naprawdę nie rozumie tego, co dzieje się w naszym wnętrzu.

Nouwen nie proponuje, by zagłuszyć ten ból kolejnym zajęciem albo udawać, że bliskość innych nie jest potrzebna. Zaprasza do odkrywania samotności, która nie jest odrzuceniem, lecz przestrzenią spotkania ze sobą. Przestrzenią, w której można usłyszeć własne pragnienia, uznać swoją kruchość i nie uciekać przed każdą chwilą ciszy.

W pierwszej części książki autor pisze o przytłaczającym osamotnieniu, wrażliwej samotności i twórczej odpowiedzi na to, co człowiek w sobie odkrywa. Ta perspektywa może być bliska każdemu, kto ma wrażenie, że stale potrzebuje czyjejś obecności lub zajęcia, aby nie zostać sam na sam ze sobą.

Od wrogości do gościnności – zrobić miejsce drugiemu człowiekowi

Dlaczego spotkanie z kimś innym bywa trudne, choć pragniemy dobrych relacji? Czasem przeszkadza nam lęk, potrzeba obrony własnego zdania albo pokusa, by drugiego człowieka szybko zmienić i dopasować do swoich oczekiwań.

Nouwen nazywa alternatywę gościnnością. Nie sprowadza jej do przyjęcia kogoś w domu. Chodzi o stworzenie takiej przestrzeni w relacji, w której drugi człowiek może zostać wysłuchany i przyjęty, a nie od razu oceniony lub poprawiony.

Autor zwraca uwagę, że nie możemy wymusić na kimś wewnętrznej przemiany. Możemy jednak pomóc stworzyć warunki, w których będzie ona możliwa. To spojrzenie może rzucić nowe światło na rozmowy w rodzinie, przyjaźni, wspólnocie czy posłudze duszpasterskiej.

Od złudzenia do modlitwy – spotkać Boga, a nie tylko własne wyobrażenia

Trzeci ruch prowadzi ku pytaniu o Boga i modlitwę. Jak stanąć przed Nim z własnym życiem, zamiast ukrywać słabość lub zatrzymywać się na wyobrażeniach, które sami sobie o Nim tworzymy?

W tej części Nouwen podejmuje temat modlitwy serca, a także związku modlitwy z doświadczeniem ludzkiej śmiertelności i z życiem wspólnoty. Pomaga spojrzeć na modlitwę jako na relację, w której człowiek stopniowo uczy się stawać przed Bogiem z tym, kim naprawdę jest.

Dla osoby szukającej głębszej modlitwy może to być zaproszenie, by zatrzymać się nie tylko nad tym, co mówi Bogu, ale również nad tym, jaki obraz Boga i samej siebie przynosi na spotkanie z Nim.

Dlaczego te trzy relacje są ze sobą związane?

Trudno dać drugiemu człowiekowi przestrzeń, jeśli samemu nieustannie szuka się w nim potwierdzenia własnej wartości. Trudno też o ciszę przed Bogiem, gdy za wszelką cenę uciekamy przed tym, co dzieje się w naszym sercu.

„Przekroczyć siebie” pomaga zobaczyć te zależności. Nouwen nie oddziela duchowości od codziennych relacji ani ludzkich potrzeb. Pokazuje, że droga do Boga prowadzi przez prawdziwe życie: z jego pragnieniem bliskości, ograniczeniami i tęsknotą za miłością.

Dla kogo jest ta książka?

• Dla osób, które znają ból osamotnienia – i chciałyby inaczej spojrzeć na czas spędzany ze sobą.
• Dla szukających dojrzalszych relacji – w rodzinie, przyjaźni, małżeństwie lub wspólnocie.
• Dla osób pragnących pogłębić modlitwę – również wtedy, gdy trudno im znaleźć ciszę lub zaufanie w spotkaniu z Bogiem.
• Dla kapłanów, osób konsekrowanych i towarzyszących innym – jako lektura o obecności, słuchaniu i tworzeniu przestrzeni dla drugiego człowieka.
• Dla czytelników Henriego Nouwena – którzy chcą poznać jego spojrzenie na życie duchowe jako całość.

Henri Nouwen – autor, który pisze z wnętrza ludzkiego doświadczenia

Henri J. M. Nouwen był holenderskim kapłanem, wykładowcą i autorem książek o życiu duchowym. Ostatnie lata życia spędził we wspólnocie L’Arche, żyjąc i posługując wśród osób z niepełnosprawnością intelektualną.

W swoich książkach łączył wrażliwość na ludzkie emocje i relacje z głębokim zakorzenieniem w chrześcijańskiej wierze. Pierwsze szkice „Przekroczyć siebie” powstały podczas seminarium poświęconego duchowości chrześcijańskiej. Autor nie pisze z pozycji człowieka, który chce rozwiązać za czytelnika wszystkie jego problemy – zaprasza do uważnego przyjrzenia się własnej drodze.