Psalmoterapia - o. Piotr Kwiatek OFMCap

Psalmoterapia. Uzdrowienia serca o. Piotra Kwiatka OFMCap to książka, która stoi za międzynarodową akcją modlitewną „Jeden psalm za wszystkich, wszystkie psalmy za jednego" — tysiąc siedemset osób z dwudziestu czterech krajów modli się codziennie psalmami, każda w intencji wszystkich pozostałych.

Akcja zaczęła się od jednego wideoklipu, który autor nagrał o szóstej rano i opublikował na Facebooku. Po trzech dniach zgłosiło się ponad trzysta osób. Ta książka tłumaczy, dlaczego psalmy mogą pociągnąć tak wielu.

Kwiatek nie jest poetą, który zachwyca się psalmami. Jest psychologiem i psychoterapeutą — dwadzieścia lat kapłaństwa, dwadzieścia pięć lat życia zakonnego, warsztat kliniczny z doświadczeniem pracy z osobami w kryzysie. Kiedy po latach wrócił do psałterza jako modlitwy codziennej, zauważył, że coś się w nim zmienia. Ta książka jest próbą opisania tego „coś" — z precyzją, jakiej można oczekiwać po terapeucie, i z ciepłem, jakiego można oczekiwać po kapucynie.

Kardiognoza, czyli poznanie serca

Centralne pojęcie książki to kardiognoza — słowo, którego nie znajdziecie w żadnym słowniku duchowości. Kwiatek sięga po nie za św. Teresą z Lisieux, żeby powiedzieć rzecz prostą: żaden lek nie zadziała, jeśli diagnoza jest nietrafna. A najczęstszą niediagnozowaną chorobą — pisze — jest brak miłości. Nie romantycznej. Tej, która daje odwagę do poznania prawdy o sobie.

Psalmy w tej książce nie są tekstem do czytania. Są narzędziem diagnostycznym. Psalm ufności (np. 23) nie uczy ufności — pokazuje, gdzie jej brakuje. Psalm gniewu (lamentacyjny) nie rozgrzesza gniewu — pokazuje, co z nim zrobić, żeby nie zamarzł w pustce. To dlatego autor nazywa je „lekami dla duszy i ciała". I to dlatego struktura książki idzie za stanami serca: zakochanie, lęk, gniew, wdzięczność, żałoba — każdy stan dostaje swoją grupę psalmów i osobny rozdział.

Co to jest akcja 1W1 i dlaczego o niej czytacie

Część druga książki (rozdział „Dzieło 1W1") opisuje ruch modlitewny, który urósł z jednego facebookowego posta do tysiąca siedmiuset osób z dwudziestu czterech krajów, modlących się psalmami codziennie. Każdy odmawia jeden psalm w intencji wszystkich pozostałych — i otrzymuje modlitwę tysiąca siedmiuset serc. Kwiatek nazywa to „ekonomicznie czystym zyskiem". Nie przesadza. Dla wielu czytelników ta książka jest jednocześnie zaproszeniem do 1W1 — i stąd jej inny ciężar niż zwykłej publikacji o Piśmie Świętym. Nie czyta się jej, żeby coś zrozumieć. Czyta się ją, żeby dołączyć.

Dla kogo ta książka jest naprawdę

Kwiatek pisze wyraźnie we wstępie: książka jest dla wszystkich, ale najbardziej dla tych, którym nikt nie wyjaśnił, jak czytać Pismo Święte. Dla osób wracających do praktyki modlitwy po latach przerwy. Dla tych, którzy próbowali brewiarza i odłożyli go, bo nie rozumieli, co czytają. Dla osób, które leczą się psychiatrycznie i chcą mieć obok tego duchową dyscyplinę. Autor zna granice swojego warsztatu — ma w dorobku lata pracy psychoterapeutycznej i wyraźnie zastrzega, że psalmoterapia nie jest psychoterapią w znaczeniu ścisłym. Jest praktyką duchową, która ma udokumentowany wpływ na dobrostan psychiczny, ale nie zastępuje leczenia.

Struktura, której nie widać w spisie treści

Książka ma trzy części: Psalmy (zakochanie, modlitwa psalmami, akcja 1W1), Psalmy ufności i złorzeczące (lęk, gniew, lamentacja, uwielbienie), Psalmoterapia (lecząca słowa, metody pracy). Na końcu trzy aneksy: praktyczny podręcznik psalmoterapii, lista dzieł inspirowanych psalmami (muzyka, film, literatura) i polecane strony internetowe. W sumie ponad dwieście stron. Drugie i trzecie świadectwo w książce — Ali i Zbigniewa — są długie, osobiste, z nazwiskami. To rzadkość w polskich publikacjach o modlitwie: autor oddaje mikrofon tym, którzy praktykę testowali.

Po pierwszym tygodniu z książką

Czytelnicy, którzy wracają do nas po egzemplarz na prezent, mówią to samo: „Czytałam w kolejności, a potem zaczęłam otwierać na chybił trafił". Książka ma dwa tryby użycia. Pierwszy — liniowy, od wstępu do aneksów, jak klasyczną lekturę duchową. Drugi — otwierany losowo w momencie, gdy czegoś szukasz: kiedy nie możesz zasnąć, kiedy jesteś zły na kogoś, kiedy wracasz ze szpitala. Rozdziały są krótkie, autonomiczne. Każdy zaczyna się od świadectwa konkretnej osoby. Można przeczytać jeden i odłożyć — i to nie jest niewykorzystanie potencjału. To jest zaprojektowany sposób obcowania z tekstem.

Co warto wiedzieć

Czy trzeba znać psalmy, żeby po nią sięgnąć?

Nie. Kwiatek pisze wyraźnie, że książka jest adresowana także do tych, którym nikt wcześniej nie wyjaśnił, jak czytać Pismo Święte. Teksty psalmów są cytowane w opracowaniu, więc osoba, która nie ma brewiarza ani wydania Pisma pod ręką, nie zostaje odcięta.

Czy to jest książka kontemplacyjna, czy praktyczna?

Praktyczna z kontemplacyjnym rdzeniem. Autor jest zakonnikiem kapucyńskim i psychoterapeutą — łączy precyzję kliniczną z ciepłem duszpasterskim. Nie ma tu ezoteryki ani „warsztatów rozwoju osobistego". Jest rzetelna propozycja codziennej praktyki z psalmami i jej teologiczne oraz psychologiczne uzasadnienie.

Czy książka zastępuje psychoterapię?

Nie i autor wyraźnie to zaznacza. Jest dopełnieniem, a nie alternatywą. Jeśli ktoś leczy się na depresję lub stany lękowe, psalmoterapia może wzmacniać proces terapeutyczny, ale nie zastępuje rozmowy ze specjalistą ani farmakoterapii.

Co wybrać obok niej?

Czytelnicy często zamawiają razem z „Psalmoterapią" drugą pozycję autorskiego duetu Kwiatek–Pudełko, „365 dni w rytmie psalmów" (Edycja Świętego Pawła), która rozpisuje rozważania psalmów na każdy dzień roku. Osoby wchodzące w praktykę brewiarzową wybierają do tego modlitewnik albo brewiarz skrócony.

Czego nie widać w opisie wydawcy

Po otwarciu książki widzimy trzy rzeczy, których nie zobaczycie w standardowym opisie wydawcy. Pierwsza: świadectwa otwierające rozdziały są podpisane imionami i wiekiem — Elżbieta, Zbigniew, Ala, Joanna. To nie są redakcyjnie wygładzone „wypowiedzi czytelników". To są listy, które dotarły do autora. Druga: książka ma wyraźnie zaprojektowany rytm typograficzny — cytat z Pisma w kolorowej czcionce otwiera każdy rozdział, świadectwo pisane kursywą, potem tekst autora. To pomaga w powracaniu do konkretnego miejsca. Trzecia: aneksy nie są wypełniaczem — pierwszy aneks („Psalmoterapia w praktyce") jest praktycznie osobną mini-książką o metodyce pracy z psalmem.

Uczciwe ograniczenie

Ta książka najpełniej służy osobom, które są gotowe praktykować codziennie przez co najmniej kilka tygodni. Jednorazowa lektura da dobre rozumienie psalmów jako gatunku modlitwy, ale efekt, o którym piszą czytelnicy w świadectwach, pojawia się po kilku miesiącach regularnej praktyki. Jeśli szukacie jednorazowej, mocnej lektury na weekend — lepszym wyborem będą rekolekcje w formie książkowej, np. ignacjańskie.

W sklepie e-religijne.pl prowadzimy literaturę duchową Edycji Świętego Pawła od pierwszego wydania „Psalmoterapii" w 2022 roku — znamy reakcje czytelników, wiemy, do kogo ją polecać, i mamy tytuły autorskiej serii Kwiatka–Pudełko komplet w stałej ofercie.

Unikalny fakt 

W książce „Psalmoterapia. Uzdrowienia serca" o. Piotr Kwiatek OFMCap dokumentuje akcję modlitewną „Jeden psalm za wszystkich, wszystkie psalmy za jednego", w której codziennie modli się psalmami tysiąc siedemset osób z dwudziestu czterech krajów — każda osoba odmawia jeden psalm w intencji wszystkich pozostałych uczestników.